Warszawa, 19 listopada 2025 r.
Drodzy członkowie Społeczności HD,
Jak zapewne wiecie, wczoraj Europejska Sieć Choroby Huntingtona (EHDN) zorganizowała seminarium dotyczące wstępnych wyników firmy Uniqure, przedsiębiorstwa farmaceutycznego, które obecnie prowadzi badanie kliniczne produktu terapii genowej o nazwie AMT-130.
Ale czym jest terapia genowa w tym kontekście? Jak działa? Jak wiemy, choroba Huntingtona (HD) jest głównie spowodowana mutacją w genie Huntingtyny. W ostatnich latach naukowcy starali się opracować terapie modyfikujące choroby genetyczne poprzez dostarczanie specjalnych cząsteczek, które mogą „manipulować” genami dotkniętymi w naszym organizmie. W przypadku HD terapia genowa ma na celu modyfikację choroby poprzez dotarcie do jej molekularnego źródła. Innymi słowy, chcemy leczyć chorobę, docierając do korzenia problemu: wadliwego genu. Prof. Anne Rosser wyjaśniła nam, że AMT-130 to mikro RNA, bardzo mała cząsteczka, która jest dostarczana bezpośrednio do mózgu pacjentów biorących udział w tym badaniu klinicznym, aby obniżyć poziom białka Huntingtyny. Produkt działa bezpośrednio w neuronach i zapobiega ich produkcji większej ilości Huntingtyny, z której część jest toksyczna (zmutowana kopia) i powoduje obumieranie neuronów, a tym samym pojawiają się objawy HD. Pomysł polega na tym, aby otrzymać AMT-130 tylko raz w życiu, ponieważ produkt może się „samo replikować” w organizmie. Zamiast codziennie przyjmować tabletkę, pacjenci mogliby raz przejść operację, aby to utrzymać. Obecnie operacja ta trwa nawet do 18 godzin, ponieważ bardzo trudno jest dostarczyć produkt dokładnie do tego obszaru mózgu, który jest najbardziej dotknięty w HD. W przyszłości oczekuje się znalezienia lepszych sposobów wprowadzenia tej cząsteczki do organizmu.
Firma prowadząca badanie opublikowała raport we wrześniu 2025 r. Dane te są publicznie dostępne i przedstawiają, jak radzi sobie 29 pacjentów biorących udział w badaniu trzy lata po operacji. Ważne jest, aby pamiętać, że ta interwencja nie jest jeszcze leczeniem, wciąż można ją nazwać „eksperymentem”, ponieważ potrzebujemy więcej danych i badań, aby ostatecznie uzyskać zatwierdzenie AMT-130.
Prof. Sarah Tabrizi omówiła bardziej szczegółowo badanie kliniczne. Celem AMT-130 jest spowolnienie tempa postępu choroby (czyli opóźnienie jej rozwoju) oraz zapewnienie pacjentom z HD lepszej jakości życia. W tym badaniu klinicznym wykorzystuje się dane z obserwacyjnego badania ENROLL-HD, jako grupę kontrolną, czyli porównuje się wyniki pacjentów poddanych operacji z naturalnym przebiegiem choroby (z tymi, jak HD rozwija się normalnie).
Trzy lata po interwencji Uniqure odkryło, że pacjenci, którzy otrzymali wysoką dawkę AMT-130, mają wolniejszy postęp choroby, co oceniono za pomocą dwóch pomiarów klinicznych: skali cUHDRS oraz skali TFC. Skala cUHDRS wykazała redukcję postępu choroby o 75%, a TFC o 60%. Skale te mierzą zdolności motoryczne i poznawcze oraz aspekty funkcjonalne (na przykład zdolność do pracy, zarządzania finansami czy wykonywania codziennych czynności samodzielnie). Ogólnie rzecz biorąc, pacjenci w tym badaniu radzą sobie znacznie lepiej w swoich ocenach klinicznych, niż radziliby sobie, gdyby nie otrzymali tej cząsteczki.
Co mówią nam te wyniki? Podczas dyskusji omówiono wiele aspektów. Prof. Sarah Tabrizi powiedziała, że badanie nie zostało jeszcze zakończone i ma pewne ograniczenia, dlatego musimy zachować ostrożny optymizm. Wygląda na to, że AMT-130 może spowalniać chorobę u niewielkiej liczby pacjentów, ale wciąż potrzeba wiele badań. Prof. Anne Rosser powiedziała, że wyniki są zachęcające oraz że w przyszłości będzie dostępnych więcej danych od pacjentów, którzy są stale monitorowani. Jeśli wyniki się utrzymają, neurochirurdzy są optymistyczni, że będzie można znaleźć lepsze sposoby dostarczenia cząsteczki (na przykład skrócenie czasu operacji). Jesteśmy na początku tego rozdziału dla społeczności HD.
Dina De Sousa, pacjentka z HD, która reprezentuje również Europejskie Stowarzyszenie Huntingtona (EHA), powiedziała, że terapia genowa zawsze była delikatnym tematem, ale ma nadzieję, że przyszłe pokolenia zostaną dzięki niej objęte pomocą. Wciąż mamy przed sobą długą drogę, ale są to znaczące wyniki dla społeczności HD.
Jenna Heilman z Młodzieżowej Organizacji HD (Huntington ‘s Disease Youth Organization HDYO) podkreśliła, że musimy podejść ostrożnie bez nadmiernego optymizmu i mieć realistyczne oczekiwania. Badanie jest bardzo ważne i ma wiele implikacji, bo rodziny mogą być rozgoryczone (na przykład chcąc wspierać dobre wiadomości, a jednocześnie opłakując swoich bliskich). Ignacio Muñoz z Factor H stwierdził, że ważne jest organizowanie takich seminariów z profesjonalistami. Rodziny powinny otrzymywać informacje od specjalistów, a nie otrzymywać od mediów. Jako naukowiec wie, że nie mamy dostępu do wszystkich informacji (jak efekt placebo i inne aspekty). Z drugiej strony wiemy teraz, że można obniżyć poziom białka Huntingtyny bezpośrednio w mózgu i że interwencja jest dobrze tolerowana. Zachęca nas do cierpliwości i optymizmu. Dr Patrick Weydt powiedział, że zawsze będziemy musieli przekazywać wiadomości przy niepełnych danych, dlatego musimy uważać na terminy takie jak „leczenie”, które może być różnie interpretowane w społeczności. Bierzmy pod uwagę, że wciąż mówimy o interwencjach eksperymentalnych w HD.
Podczas zadawania pytań oceniono, że naukowcy muszą pozostawać w stałym kontakcie z agencjami regulacyjnymi. Procedury zatwierdzania wymagają czasu i zasobów. Potrzeba więcej danych, aby ostatecznie ustanowić metodę leczenia.
Ogólnie rzecz biorąc, mówimy o dobrych wiadomościach dla społeczności HD, chociaż jest to nadal otwarte badanie kliniczne. Zebranie większej liczby dowodów zajmie czas i miejmy nadzieję, że podane tendencje obserwowane w badaniu się utrzymają, a AMT-130 będzie rozwijać się dalej w kierunku zatwierdzenia, jako terapia dla chorych na HD.
Będziemy informować Państwa, gdy tylko pojawią się nowe informacje.
Z wyrazami szacunku,
Victoria Graffe.
